Çocuklarda görülen Karşı gelme Bozukluğu (KGB ) yetişkinliğe dek süre giden psikolojik bir bozukluktur. KGB olan öğrencilerde az gelişmiş ahlaksal davranışlar ve sosyal becerilerde gerilik görülür. Bu çocuklar yüksek düzeyde agresyon ve diğerlerini amaçlı olarak rahatsız eden davranışlar sergilerler.

Bu çocuklar okulda ve evde ciddi anlamda zarar verici davranışlarda bulunurlar. İki – üç yaş civarındaki çocuklarda ve ergenlerde karşıt olma ve tartışmacı olma görülen tipik özelliklerdir ancak KGB olan çocuklar 3 yaşından okul yıllarına kadar süren bir zaman dilimi boyunca bu davranış şekillerini sergilerler.

KGB olan çocuklarda görülen davranışlar :

• Kolayca agresifleşir ve kızar.
• Kasıtlı olarak diğerlerini irrite eder.
• Tahrik edilmeden , aniden öfkelenir.
• ·Diğerlerinin hataları ve hatalı davranışları için onları suçlar.
• Yetişkinlerin isteklerine karşı uyum göstermeyi reddeder.
• Değerli , anlamlı olduğuna dair sürekli övünür ve asla gerçekten üzgün olmaz.
• Yalan söyler.
• Tahrik edilmeden , tahrik unsuru olmadan kinci ve hınçlı davranır.
• Akranlarını , aile üyelerini ve diğer yetişkinleri onlarla ters düşecek şekilde kışkırtır , tahrik edici şekilde davranır.

Karşı Gelme Bozukluğu Belirtileri Nelerdir?

KGB belirtilerini gösteren bir çocuğun , çocuk psikoloğu tarafından çok yönlü bir biçimde değerlendirilmesi gerekir. KGB olan çocuklarda genellikle ilaçla tedavi yöntemi kullanılmaz. Ancak KGB ’ ye depresyon , anksiyete ya da Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu gibi bir ya da daha fazla bozukluk eşlik ettiğinde ilaçla tedavi önerilebilir. KGB ’ye eşlik edebilecek diğer bozukluklar ise :

1. Duygusal Karmaşa.
2. Öğrenme Güçlüğü.
3. Tourette Sendromu.
4. Bipolar Bozukluk
5. Davranış Bozukluğu (DB)

Davranış Bozukluğu

Davranış bozukluğunun KGB ’ den daha şiddetli, olduğu düşünülmüştür ancak ılımlı KGB olan çocuk genellikle davranış bozukluğu geliştirmemektedir.Eğer bir öğrenci davranış bozukluğu tanısı almışsa , sıklıkla daha kaygı verici durumlarla karşılaşılır. Yetişkinlik çağında kriminal davranışlara eğilimi de yüksek olur.

KGB ’nin Nedeni?

KGB ’nin nedeni bilinmemektedir. Bazı araştırmacılar , KGB ’ nin çocukluk döneminde gelişimin tamamlanmaması sonucu oluştuğu spekülasyonlarını ortaya atarlar. Bu çocukların , bir çok çocuğun erken dönemlerde kolaylıkla öğrendiği becerileri öğrenemedikleri görülmektedir.Bu bozukluk , çocuğun mizacı ve ailesinin reaksiyonları ile ilişkili olabilir. Zayıf ebeveyn becerileri , aile bireylerinden birinin ölüm nedeniyle kaybedilmesi , boşanma ya da hapse mahkum olma ya da diğer ailevi zorluklar ve sıkıntılar çocukların KGB geliştirmesinde rol oynayabilir.

Bu çocukların tedavisine ve müdahalesine mümkün olduğu kadar erken başlanmalıdır. Tedavi bireysel , aile ya da grup terapisi şeklinde olabilir. Bireysel terapinin amaçları çocuğun problemlerini çözme , iletişim kurma ve öfke kotrolü sağlama becerilerinin geliştirilmesine yöneliktir. Çift terapisi ise KGB olan çocukların sosyal ve kişilerarası becerilerini geliştirmelerinde yardımcı olmaktadır.

KGB olan Öğrenciler için Öğretmenlere Öneriler

1. KGB olan bir çocukla iletişim kurarken , diğer çocuklarda olumlu sonuçlar veren davranışlar kontrol -değiştirme tekniklerinin , bu çocuklar üzerinde etkili olamayabileceği hatırlanmalıdır. KGB olan çocuk sıklıkla davranış bozukluğu göstererek ve yetişkinleri reaksiyon almak için rahatsız edecektir.

2. Beklentiler , katı kurallar ve sınırlar kesin ve net olmalıdır.

3. Çocuğun beklentileri bilmesi için sınıf kuralları ve günlük program olmalıdır.

4. Sınıfın rutinindeki herhangi bir değişikliğin KGB olan çocuğu üzeceğinin ve rahatsız edeceğinin farkında olunmalıdır.

5. Tutarlı ve adil olacağınıza dair çocukla aranızda bir güven duygusu oluşturmak için çok çalışmalısınız.

6. Çocuğun uygun bir şekilde davranışlarını kontrol etme yeteneğinin olduğuna inanın.

7. Karşı gelmenin / Karşıt olmanın nedeninin siz olmadığınızı , yalnızca çıkış noktası olduğunuzu anlamalısınız.

8. Çocuğun gerçekten nelerden keyif aldığını keşfedin. Bu bir spor aktivitesi ya da hobi olabilir.

9. Pekiştirebileceğiniz beceriler ya da nitelikler belirleyin , tanımlayın.

10. Bir seferde yalnızca birkaç davranış problemine odaklanın. Hangi davranışı görmezden geleceğinize ve hangi davranışı onaylayacağınıza karar verin. Tolere edemeyeceğiniz durumları / davranışları önemle ifade edin.

11. Problemler arttığında çocuğa şu soruları sorabilirsiniz :

‘Bu yaptığın şey işine yarıyor mu ?’

‘Ne daha çok işe yarar?’

‘Bu sorundan kurtulmak için daha farklı ne yapabilirdim ?’

‘Sana nasıl yardımcı olabilirim?’

12. Öğrenci ile spesifik konularla ilgili olarak özel görüşmeler yapın. Ancak öncelikle her bir konu ile ilgili olarak saygılı / güvenilir olacağınıza dair çocuk size inanmalı ve güvenmelidir. Çocuğun davranışlarını ve problemlerini tartışırken sakin olun. ‘’Okulda başarılı olmanı engelleyen problemin ne olduğunu düşünüyorsun?’’ gibi sorular sorabilirsiniz. Çocuğun konuşmasını bölmeden onu dinleyin. Çocukla birlikte bşr davranış planına karar verin ve bunu çocukla paylaşın.

13. Gerekli olduğunda çocuğun ailesi ile ve çocukla ilişkide bulunan diğer yetişkinler ile görüşün. Böylece herkes ortak bir nokta sunabilir. Bu çocuklar davranışlarının nedeni olarak diğerlerini becerikli bir şekilde ikna ettiğinden beri , bu toplantılara sıklıkla dahil olmazlar. Problem belirtildikten sonra , çocuğun davranışlarını düzeltmesi için ona yol gösterecek çeşitli fikirler ortaya çıkar. Bir davranış planı üzerinde anlaşmaya varılır ya da okulda başarılı olması için gerekli olan davranışlarla ilgili anlaşma yapılır. Grup ayrıntılar üzerinde ve öğrencinin uyumu ile ilgili anlaşma yapılır. Grup ayrıntılar üzerinde ve öğrencinin uyumu ile ilgili olumlu yönler üzerinde karar verir. Aynı zamanda bu kararlar çocuğun okul dışındaki yaşantısını da kapsar. Olumlu ve olumsuz durumları da takip etmeleri gerekir.

14. Yönergelerinizi basitçe ve açık bir dille belirtin. Açık , hazır ve mümkün olduğunca tutarlı ve uyumlu olun.

15. Yardımcı olabildiğinizi farz edelim , çocuğun gelişimini gerçekleştirdiğini görmesini saplayacak bir tasarı sunun. Örneğin ; çocuğu destekleyecek semboller , etiketler (sticker ) ya da markalar kullanın. Ayrıca , bilgisayarda ekstradan zaman geçirmesine , sevdiği bir öğretmenine yardım etmesine ya da bir ev ödevini yapmasına izin verilebilir.

16. Çocuğun uygun olan davranışlarının farkında olmasını sağlayın. Ancak farkında olmanız gereken durum şudur ki ; KGB olan çocuklar sizin isteklerinize karşı gelmek zorunda hissedecek , direktiflerinizden kaçınacak ve bol bol övgüler yağdıracaktır. Örneğin ; bir övgünün ardından öğrenci ağlayarak ya da birisine vurarak misilleme yapabilir.

17. Çocuğa olumlu bir yorumun fısıldanması gibi küçük adımlarla davranışların düzletilebileceğinin doğruluğunu kabul edin. ‘ Seninle gurur duyuyorum .’ gibi duygusal ifadelerden kaçının. Bunun yerine ‘ İyi bir iş başardın.’gibi ifadeler kullanabilirsiniz.Ya da ona verilmesi için bir not yazabilir veya ona e-posta gönderebilirsiniz.

18. KGB olan bir çocuğu azarlamaktan , ona göz dağı vermekten ya da onunla tartışmaya girmekten kaçının. Çünkü çocuk sizin bu sözlerinizi karşılık vermekten çok cezalandırma olarak görecektir.

19. Sesinizi yükseltmekten ya da duygularınızı belli etmekten kaçının. Nesnel ve sakin bir biçimde şöyle bir şey söyleyebilirsiniz : ‘ Since you broke the rulet this is what you will do.’ Bir hakem gibi kimin durumdan sorumlu olduğunu belirleyin. Çocuğun tartışmaya girmesine izin vermeyin. Yalnızca bir kurala uyulmadığında neler olduğunu tekrar belirtin.

20. Kontrolü saat ya da zil gibi bir objeye bırakmak da olanaklıdır. ‘

21. Zaman sınırlaması olmayan ve çocuğun olumsuz duygularını herhangi bir şekilde özgürce ifade edebileceği bir yer sağlayın. ‘ Dinlence alanında geçirdiğin zamanın yardımı oldu mu ? ’ ya da ‘ Dinlence alanına gittiğinde sana ait olan süre başlayacak.’ Eğer bu okulunuzda uygun olarak kabul edilirse , sıkmak için kil ya da hamur , yumruklamak için bir yastık ve / veya yırtmak için eski dergiler – gazeteler bulundurun. Böylece çocuk bazı düşmanca duygularını bu yolla ifade edebilir ve rahatlayabilir.

22. Süpervize edilen bazı kooperatif öğrenim aktiviteleri düzenleyin. Böylece öğrenciyi akranları ile yapıcı bir şekilde öğrenme biçimleri konusunda iletişim kurması için asiste etmiş olursunuz.

23. Okulunuzdaki danışman öğretmene öğrenci ile bireysel çalışmak istediğinizi belirtin ya da küçük bir grup ile birlikte çalışarak öğrencinin öfke kontrolünü öğrenmesi ve sosyal becerilerini geliştirmesi için yardım isteyin.

24. KGB olan çocuğa bir takım şeyleri öğretmeye çalışmanın oldukça zor , stresli ve yorucu olduğunu anlamalısınız. Bu nedenle kendinize dikkat etmelisiniz.

25. Bunaldığınızda , boğulduğunuzu hissettiğinizde ya da sınıfınızdaki diğer çocukların ve kendinizin güvenliğinden kuşku duyduğunuzda , size asistanlık edebilecek bir okul danışmanı , psikolog , özel eğitim öğretmeni ya da diğer profesyonellerden yardım isteyin.

Bu çocukların gelecekleri zorlu olabilir. Birçok çocuk Karşı Gelme Bozukluğu ile büyümektedir. Bazıları ise KGB ’ ye eşlik eden ve daha fazla tedavi gerektiren bozukluklar geliştirmektedir. KGB yaşayan pek çok çocuk Davranış Bozukluğu tanısı almaktadır ve bu çocukların davranış problemleri daha şiddetli olmaktadır.

KGB olan bir çocuğu okul içinde yönlendirmeye çalışmak ve zapt etmek oldukça mücadele isteyen bir durumdur. Bu mücadele okuldaki profesyonellerin ve ailenin katılımını gerektirdiği gibi,çocuk psikoloğunun da desteğininalınması önemlidir. Bununla beraber , çocuğun yaşamına ne kadar erken psikolojik yardım sağlanırsa , olumlu sonuç alma olasılığı o kadar yüksektir

Çocuklarda Karşı Gelme yazısı ilk önce Piskolog İzmir üzerinde ortaya çıktı.

Çocuğunuzu ilk defa psikoloğa götüreceksiniz ancak ona ne söylemeniz gerektiğinden çok da emin değilsiniz…

Öncelikle, psikoloğa gitmeden önceki gün ,çocuğunuza mutlaka doğru bir bilgi vermeniz önemlidir. Yalan söyleyemeyin. “Misafirliğe gidiyoruz “Annenin bir arkadaşına uğrayacağız” “Bir öğretmene gidiyoruz” gibi söylemler veya hiçbir bilgi vermeden çocuğun kendini psikologla bulması çocukta büyük bir güvensizlik yaratır. Çocuklara yapılması gereken açıklama, çocuğun yaş ve gelişim düzeyine uygun olmalıdır.

6 yaş ve altındaki çocuklara

“ Yarın ailecek konuşmak,sohbet etmek için bir uzmana gideceğiz. Aileler bazen birbirleri ile daha güzel iletişim kurmak, daha iyi anlaşabilmek için bir uzmana gider ve sorular sorarlar.O da bize sorular sorar. Gittiğimiz yerde bir oyun odası olacak .Sen orada oyuncaklarla oynayabilirsin, resim çizebilirsin.Psikolog abla seninle de tanışacak ve bizimle konuştuğu gibi seninle de konuşacak” şeklinde bilgi verilmesi çok daha uygundur.

7 yaş ve 11 yaş arasındaki bir çocuklara

“Ailecek görüşmek için bir psikoloğa gideceğiz. Bazen , evde okulda,işte sıkıntılarımız varsa kendimizi daha iyi hissetmek için bir uzmanla paylaşmak yararlı olur.Ayrıca evde birbirimize karşı nasıl daha anlayışlı olabiliriz, nasıl daha iyi iletişim kurabiliriz bunları soracağız.Anne de baba da çocuk da psikolog ile sohbet edecekler ve her sıkıntımızı rahatça paylaşabilmemiz için konuşulanlar özel olacak” Şeklinde bilgi verilmesi, hem çocuğun kendisini sorunlu hissetmesini engeller, hem de psikolog ile kuracağı ilişkide bir güven ortamı hazırlar.

Psikologlar Çocuklar İle Neler Yaparlar?

Psikologlar, çocuklar ile görüşmelerinde bilgi almak ve çocuğu gözlemeyebilmek için farklı teknikler kullanırlar.

Resim çizdirme, hikaye anlattırma, hikaye tamamlattırma ,oyun terapisi,duygu kartları, duygu ifadesi oyunları, ilk görüşmede ve daha sonraki görüşmelerde kullanılabilecek tekniklerdir. Çocuğun sıkıntısına bağlı olarak , çocuklarla bilişsel terapi , oyun terapisi, emdr, duygu terapisi gibi tekniklerle psikolog tedaviye uygun gördüğü şekilde devam eder.Çocuklarla yapılan seanslardan sonra anne-baba ‘ya gözlemler hakkında bilgi verilir ve sıkıntılara bağlı olarak aile nasıl davranacağı konusunda yönlendirilir.

Ailenin bu yönlendirmelere uygun hareket etmesi ve yeni davranışlar sonucu elde edilen sonuçları psikolog ile paylaşması tedavinin önemli bir aşamasını oluşturur.Çocukta ilerleme kaydedebilmek için ailenin davranışlarının rolü büyüktür.

Psikolojik Danışmanlık Süreci

Psikolojik danışmanlık bir kereliğe mahsus bir görüşme değildir, psikolojik danışmanlık bir süreçtir. Bu süreç aileye ve çocuğa bağlı olarak kısa veya daha uzun sürebilir.Özellikle sıkıntı yaşayan çocuklarda ve tanı konulmuş durumlarda,psikoloğun sağlıklı bir geri bildirim verebilmesi ve sağlıklı bir tedavi programı oluşturabilmesi için bilgi alma, gözlemleme ve değerlendirme sürecine ihtiyacı vardır.Tedavi süreci bu aşamadan sonra başlar.Bu sebeple çocuklarını psikoloğa götürürken “bir kere götüreyim nesi var belli olsun “ düşüncesi ile hareket eden ebeveynlerin , bir kerelik görüşmeden bu beklenti ile memnuniyetsiz ayrılma ihtimalleri büyüktür.

Çocuk ve Psikolog yazısı ilk önce Piskolog İzmir üzerinde ortaya çıktı.

Olumlu ebeveynliğin gücünü ne kadar erken yaşama geçirirseniz, çocuklar da o kadar çabuk karşılık verirler. Bu yöntemleri ilk uygulamaya başladığınızda itirazlarla, hayır cevapları ile sık sık karşılaşabilirsiniz. Çocuklar ya işbirliğine girmekten mutlu olacaklar ya da direnmek onları mutlu edecektir. Bu yöntemleri kullanmak sabır ve pratik gerektirir ancak zaman içinde alışarak ve alıştırarak doğal olarak kullanmaya başlarsınız. Çocuklar da olumlu ebeveynlik yaklaşımına alıştıkça bu yöntemler daha etkili olacaktır.

Olumlu Davranışların Pekiştirilmesi

Çocuklarda olumlu davranışların pekiştirilebilinmesi için öncelikle çocuğun yaşının gelişimsel özelliklerini bilmek gereklidir. Örneğin, 3 yaşına kadar çocuklar diğer çocuklar ile uyumlu bir şekilde oynayamazlar. Anne babalar 2 yaşındaki çocuklarını başka çocuklar ile oynamaları için bir ortam yaratmaya çalışırlarsa hayal kırıklığına uğrayabilirler çünkü çocukları bekledikleri uygun davranışı göstermeyebilir.

Gerçekçi Beklentiler

Aynı şekilde 2 yaşında bir çocuk ile gezmeye gidildiğinde çocuğun uzun süre yerinde oturmayacağı bilinmelidir. Anne baba olarak böyle bir beklentiye girmek aynı şekilde hayal kırıklıklarına ve gerginliklere sebebiyet verebilir. Çünkü bu iki durumda da tanımlanan davranışlar, çocuğun içinde bulunduğu yaş döneminden beklenilmeyecek becerilerdir. Bu sebeple gelişimini desteklemeye yönelik, gelişimsel özelliklerin takip edilmesi edilmesi ve buna uygun ortamların hazırlanması gereklidir.

Her yaş dönemine uygun yöntemi uygulamak önemlidir.

2 yaşındaki bir çocuğa ve 8 yaşındaki bir çocuğa farklı disiplin yöntemleri uygulamak gerekir.Dikkatini başka yere çekmek’ bebekler ve küçük çocuklar için etkili olabilir ama 4 yaşındaki bir çocuk için uygun olmayacaktır. Çocuğun içinde bulunduğu döneme özgü yapabilirlikleri önemlidir.

Çocuğunuzu İyi Tanımak

Anne babanın kendi çocuğunu iyi tanıması da büyük önem taşır.

Herhangi bir disiplin yöntemi belirli bir yaş aralığı için önerilebilir, ama anne babalar zaman içerisinde bazı yöntemlerin kendi çocuklarında etkili olmadığını veya bazı yöntemlerin ise çok etkili olduğunu keşfedeceklerdir.Aileler çocuklarının davranışlarının nedenlerini anlamaya çalışırlarsa, oluşan olumsuz bir davranışı değiştirmek için ne yapabileceklerini çok daha kolay bulabilirler. Örneğin çocuk yemek yemiyorsa belki çok yorgundur, belki hastalanmak üzeredir veya başka bir sıkıntısı vardır.

Çocuğa Ulaşabilmek

Önemli olan böyle bir durumda çocuğa ulaşılmasıdır. Her davranışın mutlaka geçerli bir nedeni olmayabilir, ancak eğer çocuğun yaptığı olumsuz davranışın çocuğa göre geçerli bir sebebi varsa, bunu bilmek çocuğa daha anlayışla yaklaşılmasını sağlayabilir.Çocukların davranışlarının bir veya birçok nedeni olabilir. Çocukların kendilerini ifade etme becerisi geliştikçe davranışın nedenini, çocukla birlikte bulup düzeltmeye çalışmak veya desteklemek önemlidir.

Anne baba çocuğun davranışının nedenine kendi karar vermemeli, nedeni çocuktan öğrenmeye çalışmalıdır. Ailenin düşündüğü neden çocuk için geçerli olmayabilir. Örneğin, gece yalnız yatmak istemeyen çocuğun kapris yaptığını düşünen anne aslında çocuğun gece korkuları yaşadığını gözden kaçırabilir.

Çocuklar için güven duygusu

Çocuklar için güven duygusu yaşamlarındaki temel ihtiyaçtır.Aileler çocuklarına bakmakla yükümlüdürler. Fakat anne baba olmak, çocuk için güvenilen bir kişi olmayı beraberinde getirmez. Güven duygusu bebeklikten itibaren ihtiyaçların düzenli karşılanması ile gelişir. Çocuğa sıcaklık/sevgi göstererek, tutarlı davranarak ve ona karşı adil olarak gelişecektir. Anne babasına güvenen bir çocuk, kendisine sınırlar koyulurken onlara güvenecek ve dediklerini korkmadan yapacaktır.

Çocukla İlişkide Tutarlı Olma

Çocukla ilişkide tutarlı olmak çok önemlidir. Tutarlı davranıldığında hep aynı davranışa aynı tepki verilir. Belli bir davranışın kimi zaman hoş görülmesi kimi zaman da aynı davranış yüzünden ceza alınması çocukta çelişkiler yaratabilir. Yaptığı davranışın doğru mu, yanlış mı olduğunu kavrayamaz. Tutarlı davranışlar sergilemek, çocuğun olumlu davranışlar öğretmek ve pekiştirmek için gerekli olan bir özelliktir. Anne babalar istenmeyen davranışlara tepkilerinde zaman zaman farklı, tutarsız davranabilirler. Örneğin, bazen aynı davranış karşısında daha hoşgörülü, bazen ise daha sabırsız ve sert olabilirler.

Çocuklarda Farklı Davranışların Sebepleri

Farklı davranmanın birçok sebebi olabilir. Ebeveynin tavrını bazen davranışın nerede olduğu, o günkü ruh hali, çocuğun yaşı, kişiliği, kendilerine benzeyen/benzemeyen yönleri etkileyebilir. Örneğin, çocuk evde yemeğini döktüğünde kızılmıyordur ama misafirlikte dökerse kızılabilir.Anne keyifli olduğunda çocuğun evi dağıtmasını hoşgörebilir, sinirli olunduğunda ise kızılabilir.

Anne babanın ruh hali çocuğa karşı davranışı etkiliyebilmektedir. Anne baba arasındaki eğitim görüşlerindeki tutarlılık yani kullanılan yöntemlerde aynı dilin konuşulması önemlidir. Örneğin, bir davranış anne tarafından kabul edilemezken baba tarafından kabul ediliyorsa, çocuk kendi içinde çatışmalar yaşayabilir.Anne babanın çocuğa karşı tutarlı tepki ve davranışları, çocuğun olumlu davranışlar geliştirmesine yardımcı olacaktır.

Örneğin,

aile içindeki kurallar kendisine nedenleriyle aktarıldığı ve kuralları uygularken anne-baba tutarlı olduğu zaman çocuk da kurallara daha kolay uyacaktır. Aynı zamanda çocuğun iç denetim geliştirmesi de desteklenecektir.

Ailenin Olumlu Model Olması

Ailenin olumlu model olması önemlidir.Çocuklar çok iyi birer gözlemcidir ve hayatlarında tanıdıkları ilk kişiler aileleridir. Bir video kamera gibi tüm davranışlarını kayıt ederler. Ailelerin bunun farkında olmaları gerekir.Çocuktan yapması beklenen davranışları anne babanın kendi davranışlarıyla örnek olması işi kolaylaştıracaktır. Her evin düzeni ve düzen anlayışı kendine aittir. Ancak bu düzeni sağlayacak kural veya yasakların inandırıcı olması için annenin/babanın da onlara uyması gerekir. Örnek olmak çocuktan istenilen davranışların gerçekleşmesi için bir yoldur.

İsteyin ama emretmeyin..

Çocukların yaşamı emirlerle doludur. Düğmelerini ilikle, dişlerini fırçala, yemeğe gel vs. Ebeveynler çocuklarına sürekli olarak aynı şeyi söylemekten nasıl sıkılırlarsa çocuklar da aynı şeyleri duymaktan sıkılırlar. Tekrarlanan emirler iletişimi zayıflattığı gibi etkisini de yitirir.Talep etmenin ve sürekli bir isteği yinelemenin alternatifi sormak ya da rica etmektir. Örneğin; “Git ve oyuncaklarını topla” demek yerine “Gidip oyuncaklarını toplar mısın” denmelidir. “Yapar mısın” sözcükleri çocukların direnişlerini kırar ve onları olaya katılmaya davet eder.

Uzun Açıklamalardan Kaçının:

Ebeveynler olarak isteğinizi haklı çıkarmak için konumunuzu açıkladığınızda gücünüzü yitirirsiniz, çocuğun da kafası karışır. Halbuki çocuklara direnmenin bir sakıncası yoktur ve anne ve baba her zaman patrondur.

“Artık yatman gerekiyor, yarın zorlu bir gün olacak. Dişlerini fırçala” demek yerine sadece “Dişlerini fırçalayıp yatar mısın?” demek yeterlidir. Erken yatmanın daha iyi olduğunu vurgulamak istiyorsanız daha sonra, çocuğa sizinle işbirliği yaptığı için memnun olduğunuzu söyleyin. Çocuk yatağa girdikten sonra “Dişlerini ne güzel fırçalamışsın, yarına hazırlıklı olmak için şimdi bir güzel uyuyacaksın” diyebilirsiniz. Çocuklar iyi bir şey yaptıklarında küçük konuşmalara daha açık olurlar.

Devamlı Öğüt Vermekten Kaçının:

Birçok ebeveyn çocuklarının kendileri ile konuşmadıklarından yakınırlar. Bunun en önemli nedenlerinden biri, ebeveynlerin çok fazla öğüt ve ders vermeleridir. Davranışı güçlendirmek için iyilikler ya da kötülükler hakkında uzun söylevler verildiğinde çocuklar işbirliğinden uzaklaşırlar. Dokuz yaşından küçükler buna hazır değillerdir, dokuz yaşından büyükler ise bu vaazları dinlemezler. Çocuklara ya da gençlere kaç yaşlarında olurlarsa olsunlar, söylev vermenin tek zamanı, onlar böyle bir şeyi istedikleri zamandır. Çocuk sizden bilgi istemedikçe, söylev yada ders vermek daha fazla direnç yaratır.

POzitif Ödüllendirme Yöntemi Kullanın

Çocuğunuza doğru davranışlar öğretmek için en etkili yöntem pozitif ödüllendirmedir. Pozitif ödüllendirmeyi ödüllendirilen davranışın tekrarlanmasıdır. İki tür ödül vardır. Manevi ödül ve maddi ödül. Manevi ödül, takdir etme, öpmek, kucaklamak vb. Maddi ödüller ise çikolata, dondurma, oyuncak almak vb. ödüllerdir. Sisteme erken yaşta başlarsanız manevi ödüllerin çoğu zaman yeterli olduğunu maddi ödüllere ise bazen ihtiyaç duyulduğunu görürsünüz. Ödül sistemini belirlerken öncelikle aşağıdaki hangi tür davranışı değiştirmek istediğimize karar vermeliyiz.

• Kazandırmak istediğimiz davranışlar
• Azaltmasını istediğimiz davranışlar
• Onayladığımız ve devam etmesini istediğimiz davranışlar

Eğer bir davranışı kazandırmak istiyorsanız öncelikle o davranışı nasıl yapacağını öğretmeniz gerekir. Örneğin, çocuğunuzun ders çalışma programının olmasını ve ödevlerini bu programa göre yapmasını istiyorsanız, öncelikle bu programın kendine ne tür kolaylıklar sağlayacağını anlatmalı ve programı birlikte yaparak nasıl uyacağı konusunda önerilerde bulunmalısınız. Çocuk programa uyduğu sürece hayatının kolaylaştığını görecek ve doğal olarak ödülünü alacaktır.

Memnuniyetinizi İfade Etmek

Fakat önerdiğiniz olumlu davranışı uygulamayı becerdiğini gördüğünüzü vurgulamak, memnuniyetinizi ifade etmek ve sevdiği istediği bir ödülle motive etmek bu davranışına devam etme olasılığını güçlendirecektir. Mesela ödevini zamanında yaptığında birlikte oyun oynamak, hafta sonu birlikte futbol maçı izlemeye gitmek gibi.

Eğer olumsuz bir davranışın azalmasını istiyorsanız yine ödüllendirme yöntemini kullanabilirsiniz. Örneğin odasını dağıtan bir çocuğun bu davranışını gözardı ederek ancak odasını topladığı zaman “Odanı topladığın için çok mutlu oldum” diyerek teşvik edebilirsiniz.

Bu yolla çocuğun yapmasını istemediğiniz davranışını görmezden gelir ancak bu davranışın olumlusunu yaptığı zaman ise takdir ederek çocuğun olumsuz davranışı bırakmasını, bunun yerine yaptığı olumlu davranışı tekrarlamasını pekiştirmiş olursunuz. Eğer çocuğunuz evde size yardımcı olduysa ona sarılıp öpebilir ya da “bu günlerde bana çok yardımcı oldun, hadi dondurma yemeye gidelim” diyebilirsiniz.

Ödül Yöntemini Kullanırken Dikkatli Olmak Gerek:

Sürekli ödül verdiğinizde çocuk ödüle bağımlı hale gelebilir ve ödül olmaksızın olumlu davranışı kazandırmak mümkün olmayabilir. Kazandırmak istediğiniz olumlu davranışı içselleştiremediği için ödülsüz ortamlarda zorlanablir. Ödül olmazsa yaptıkları işlerden zevk alamaz, başarı duygusunu tadamazlar. Övgü, not, özel ayrıcalıklar gibi ödüllerle çocukları motive etmek ve denetim altında tutmak onların içten gelen kendi motivasyonlarını zayıflatır ve etkinliklerden vazgeçmelerine neden olur.

Çocuklar Yalnız Ödül Almak İçin Uğraşınca

• Resmim güzel olmuş mu?
• Ödevimi iyi yapmış mıyım?
• ugün yaramazlık yaptım mı?
• Odamı topladım gördün mü?
• Tabağımdakilerin hepsini bitirdim. Daha çok tv izleyebilir miyim?

Gibi soruları sıklıkla sorabilirler.

Övgü dış ödüldür ve çocuk üzerinde etkilidir. Sık övgü alan çocuklar anne babalarını mutlu edebilecek şeyler yapmayı, mutsuz edebilecek şeylerden kaçınmayı öğrenirler. Bazı anne babalar için bu çok istenen bir davranıştır; ama böyle çocuklar yeniliğe kapalı, kendi kendini yönetemeyen, yaratıcılığı gelişmemiş kişiler olmaya adaydırlar. Değişmekten çok uyumu öğrenirler. Yeni bir şey denemektense, kendilerine övgü getirecek kalıplara uyarlar.

Övgü ve Takdir Farklıdır

Çocukları takdir ettiğimizde yaptığı davranışın bizi olumlu etkilediğini, mutlu ettiğini ve hoşumuza gittiğini söylemiş oluruz. Anne babasının ya da öğretmeninin olumlu duygularını öğrenen çocuk bu şekilde davranmaya devam etmek ister. Daha fazla takdir görebilmek için diğer davranışlarını da değiştirmek için çaba sarfeder. Çocukları övdüğümüzde ise kişiliğine yönelik yorum yapmış oluruz, yaptığı davranışa yönelik değil. Bu gibi durumlarda çocuklar yapılan tüm yorumları kişiliklerine alırlar ve davranışı değiştirmek kolay iken kişiliği değiştirmek çok daha zordur.

Yani; sınavından çok iyi not almış çocuğa “aferin, sen sınıfın en akıllısısın” dediğimizde onu övmüş oluruz ve çocuk ya gerçekten sınıfın en akıllısı olduğuna kendisi de inanıp bu beklentileri karşılamak zorunda hisseder ve en ufak bir başarısızlık durumunda çok olumsuz etkilenir, ya da kendisi de sınıfın en akıllısı olduğuna inanmadığı için ebeveynine ve kendisine güveni azalır ve olumsuz davranışını değiştirmek için motive hissetmeyecek yahut da sürekli ebeveyn onayına ihtiyaç duyacaktır.

Bu nedenle çocuğu takdir ederken;

• Hangi davranışının olumlu olduğunu açıkça belirtmeli
• Takdir çocuğun kişiliğine değil davranışı üzerine olmalı
• Takdir ederken yetişkinler kendi duygularını belirtmeli
• Takdirin sonunda “Hep böyle yap” mesajını vermemeli

Örneğin evdeki sorumluluklarından biri akşam çöpleri dışarı çıkarmak olan bir genç ergen için annesi “ Her akşam çöpleri dışarı çıkararak evdeki sorumluluğunu hiç ihmal etmiyorsun.Bana çok yardımcı oluyorsun ve bunun için çok mutlu oluyorum.” Denilmesi,çocuğun bu sorumluluğunu hiçbir zaman atlamaması için gerekli olan takdir cümlesidir

Çocuklarda Olumlu Davranış yazısı ilk önce Piskolog İzmir üzerinde ortaya çıktı.

Çocuk gelişiminin izlenmesi, yön verilmesi ve gerekli durumlarda terapi ve piskolojik danışmanlık alınması , çocuklarımızın ileride yaşayacakları problemlerin ortadan kalkması ve gelecekte sağlık ve üretken bireyler olabilmeleri için çok önemli bir konudur. Danışmanlık hizmetlerimiz kapsamında çocuklarımızın gelişimini izlememize yardımcı testler yapılmakta ve sonuçları değerlendirilmektedir.

Merkezimizde Gelişim Danışmanlığı hizmetimizde uygulama yetkimizin bulunduğu testler:

Çocuklar İçin Uygulanan Testler

WISC-R çocuklar için Zekâ ölçeği

6-16 yaş arası çocuklar için uygulanır. 12 alt testten oluşmuştur ve bu alt testler sözel ve performans ölçekleri olarak ayrılmıştır.Dikkat Eksikliği ve Özgül öğrenme güçlüğü tanısı koymada da yararlanılan bir zeka testidir.

Stanford-Binet Zekâ Testi

Bir kutu içinde değişik yaş gruplarına uygun olarak hazırlanan malzemelerden oluşmuştur. Uygulama sonucunda bireye ait zeka yaşı ve zeka bölümü elde edilmektedir. Ölçek iki yaşından, üst yetişkin yaşlara kadar gruplanmıştır.

Luisa Düss Psikoanalitik Hikâyeler Testi

Kişilik komplekslerini ölçen sözel bir testtir. Yarım bırakılmış ve çocuk tarafından tamamlanması beklenen 10 hikâyeden oluşur. Çocuklara ve yetişkinlere uygulanmaktadır. Sınırlandırılmış bir uygulama süresi yoktur.

Çocukların Algı Testi (C.A.T.)

C.A.T. testi, değişik pozisyonlarda çizilmiş hayvanları içeren 10 karttan oluşmuştur. Kız, erkek 3-10 yaş arası tüm çocuklara uygulanabilir olup, çocuk için çok önemli olan figürleri ve dürtüleri anlamamızı kolaylaştırmak amacıyla hazırlanmıştır. Resimler özellikle beslenme problemleri ve genel olarak da oral problemler konusunda bilgi vermek; kardeş kıskançlığından kaynaklanan problemleri araştırmak; anne-baba figürlerine karşı tutumu ve bu figürlerin nasıl algılandığını ortaya çıkarmak ve bir çift (karı-koca) olarak anne-baba ile çocuğun ilişkilerini görmek üzere düzenlenmiştir.

Yine bunlarla ilişkili olarak, çocuğun agresyonu, yetişkinler dünyasındaki yeri, muhtemel bir mastürbasyonla ilişkin olarak da gece yalnız kalmaktan duyduğu korku, tuvalet eğitimi ve ailenin buna tepkisi hakkındaki fantezilerini görmek amaçlanmıştır.

Denver Gelişimsel Tarama Testi

1-6 yaş arası çocukların gelişimini takip etmek için uygulanır. Çocuklardaki gelişimsel gecikmeyi ve bozukluğu fark etme amacıyla kullanılır. Test 105 maddeden oluşmaktadır. Süreli bir test değildir. İnce motor, kaba motor, dil ve kişisel-sosyal olmak üzere dört alt bölümden oluşmaktadır. Bu test, uygulayıcının çocuğun neler yapabildiğini gözlemesi ve bazı maddelerde de ana babanın çocuğuna ilişkin gözlemlerini anlatmaları yoluyla uygulanır.

Frostig Gelişimsel Görsel Algı Testi

Temel olarak görsel algılamayı saptamaya yarayan bir testtir.Test el-göz koordinasyonu, şekil zemin, şekil değişmezliği, uzaydaki pozisyon, uzay ilişkileri olmak üzere beş algısal beceriyi ölçmektedir. Üç ile sekiz yaş arası çocuklara uygulanır. Test beş alt testten oluşmaktadır. Bireysel ve grup şeklinde uygulanır.

Good Enough Bir İnsan Resmi Çiz Testi

4-14 yaş arasındaki çocuklara zihin gelişimini ölçmek için uygulanır. Küçük çocukların genel yetenek düzeylerine ilişkin bir bilgi vermektedir. Çocukların çizgisel eşleme (sembolleştirme) yetenekleri “bana bir adam resmi çiz” komutuyla ölçülür. Zihinsel geriliğin belirlenmesinde önemli bilgi verir.

Porteus Labirent Testi

12 labirentten oluşan 7-6 ile 14-20 yaş arasındaki bireylere uygulanan bir testtir. Sözel açıklamaya dayalı bir test değildir. Porteus testi göz-el işbirliği, planlama, önceden seziş, temkinli davranma, ileriyi görme gibi değişik yetenekleri ölçer.

Burdon Dikkat Testi

Bu test çocuğun, dikkat gücünü ölçer. Çocuklara bir sayfa üzerine gelişigüzel dizilmiş harfler verilir. Bu harfler belli ve düzenli aralıklarla dizilmiştir. 10-20 yaşlarındakilere uygulanır.

Gesell Gelişim Ölçeği

Ölçek 2.5 ile 6 yaş arasındaki çocukları gelişimsel olarak değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Gelişimin; “büyük motor” , “ince motor”, “adaptasyon”,”dil”,”kişisel-sosyal” alanlarını değerlendirir.

Peabody Kelime Hazinesi Testi

Resimlerle kelime hazinesini ölçen bir testtir. Testin kapsadığı alan 2.5 ila 18 yaş arasıdır. Bu test özellikle beden ve konuşma özürlüler için de kullanılmaktadır. Resim testi olduğu için okur – yazar olmayanlar da testten yararlanabilir.

Bender Gestalt Görsel Hareket Algı Testi

Bu test, görsel uyarının algılanmasını, görsel – motor koordinasyonu ve algılanan uyarının motor işlevlerle ifade edilebilmesini yani görsel hareket integrasyonu ölçmektedir. Beyin bozukluklarının teşhisinde de kullanılmaktadır. 6.5 yaş ile 12 yaş 11 ay arasındaki çocuklara uygulanmaktadır.

Ankara Gelişim Tarama Envanteri (AGTE)

AGTE bebek ve çocukların gelişimi ile ilgili derinlemesine ve sistemli bilgi sağlayan bir değerlendirme aracıdır. Bu envanter 0 – 6 yaş çocukların uygulanan andaki gelişimini ve becerilerini ebeveynden alınan bilgiler doğrultusunda değerlendirmektedir.

Metropolitan Okul Olgunluğu Testi

6 yaş çocuklarının, ilkokula olgunluk seviyelerini ölçmek için kullanılan olan bir ölçektir. Bireysel veya grup halinde uygulanabilinir.

ABC Tarama Listesi

Otizm ve/veya Yaygın Gelişimsel Bozukluk tanısı almış veya şüphesi çocuklara uygulanan bir listedir. Aile soruları okuyarak cevaplandırır.

M- Chat

Değiştirilmiş Erken Çocukluk Dönemi Otizm Tarama Ölçeği otizm ya da Yaygın Gelişimsel Bozukluk belirtilerini erken çocukluk döneminde tespit etmek amacıyla geliştirilmiş bir otizm tarama ölçeğidir.

Toddler Assessment of Development ( TAD)

Bebekler için geliştirilen Gelişim Değerlendirmesi Testidir.

Sınav Kaygısı Envanteri

Sınav kaygısı yüksek olan bireyleri tespit etmek amacı ile uygulanmaktadır. 10 yaş ve üzerindeki bireylere uygulanan envanter, bireysel veya grup halinde uygulanabilmektedir.

Gelişim Danışmanlığı yazısı ilk önce Piskolog İzmir üzerinde ortaya çıktı.