Korku bizi , kendimizi korumaya hazırlayarak ve tehlikeye karşı uyararak hayatımızın devamını sağlar. Adrenalin salgılanması , vücudumuzun kaçmaya ve dönüşmeye hazır olmasını sağlar. Fiziksel ve psikolojik değişiklik tehlikeden kaçmada karşılaşmada yararlıdır.

Rüyalarımız sıkça korkularımızı yansıtır. Çocuklar rüyalarını anlatırsa , anne babalar çocukların neden korktuklarını anlarlar. Çocuklar olgunlaşırken korkuları daha belirgin ve şiddetli hakle gelir. Eğer çevreleri güvenli ise ve mantıksız korkular desteklenmemişse korkularını geliştirmezler. Şiddetli korkular doğal olarak yok olmazlar. Cezalandırma ve aldırış etmeme de bu korkularda etkili değildir. Belirli korkular endişeyi serbestçe ortaya çıkarmaya , seziyi , güvensizliği , korkuyu hissetmeye yol açar.

Yaş guruplarına göre korku türleri Nelerdir?

0-1,5 yaş arası dönemde ses , korku yaratan uyarıcılar arasında birinci sırada gelir. 6.ayda ya da daha ileriki aylarda bebeklerin yaşındaki ilerlemeye bağlı olarak bebeklerde uçurum görüntüsüne karşı korku tepkileri artmıştır. Diğer bir korku türü ise bebeklerin yabancılara karşı gösterdikleri korku tepkileridir. 7. ve 8. aylarda yabancılara karşı hissettikleri korku duyguları 1. Yaşın sonuna doğru yoğunluk ve sıklık gösterir. Yine bu yaş döneminde en sık rastlanan bir diğer korku türü ise gürültülü uyarana bağlı irkilmedir.

• 1,5 -3 yaş arası dönemdeki korkulara bakacak olursak çocukların korkularında korkulan objeye bağlı bir artma görülür. Bu dönemdeki korkular arasında hayvan (örneğin köpek ) gök gürültüsü , ani ses , yalnız yatma , tuvalette sifonun çekilmesi , elektrik süpürgesi vs. sayılabilir.
• 3-4 yaşlarında bu korkulara karanlık , dilenci , hırsız , öcü korkuları eklenir. Tuvalet alışkanlığı kazandığı dönemde bedeninden bir şeylerin koptuğunu görerek korkması da yine bu dönemdedir. Karanlık korkusu bebeklikten itibaren en sık rastlanan korkuların başında gelir. Anne – babanın en sık pekiştirdiği korku türüdür.
• Bu korku türünde de model alınması olağandır. Çocuk anne – baba ya da yakınlarından birinin karanlık korkusu yaşadığını bilirse , bu korkuya maruz kaldığında ister istemez karanlığın ürkütücü olduğu düşüncesine kapılabilmektedir. Şayet bu korku anne – baba tarafından pekiştirilmezse ve uygun bir şekilde yaklaşılırsa kendiliğinden kaybolmaktadır. Bu bağlamda çocuklara güven vermek , onlara yalnız olmadıklarını mesajını vermek önem taşımaktadır.
• 4 yaşında doruğa ulaşan korkularda bu yaştan itibaren yavaş yavaş azalma görülmesi beklenir. 5 yaş fazla korkulu bir yaş değil daha çok somut korkular görülmektedir. Çocuklar bu dönemde daha ziyade düşüp yaralanmaktan , köpekten , bir yerinin kanamasından korkarlar.
• 0-6 yaş arasında anne – babadan ayrılma korkularına çok sık rastlanmaktadır. Annenin çocuğunun yaramazlık yapmasına engel olmak için ‘seni bırakırım , dilenciye veririm’ tarzındaki yaklaşımı farkında olmayarak çocukta korku tepkisi oluşturabilir.
• 6 yaşlarında korkularda yeni bir artma gözlenir. Özellikle sesle ilgili korkular , hayalet , hortlak , cadı , şimşek , yalnız uyuyamama ve benzeri korkular üst düzeydedir. Hatta bazen ‘ yatağın altında biri var’ diyerek tek başlarına kendi odalarında yatmak istemezler. Ayrıca izledikleri filmlerin etkisinde kalarak da korku geliştirebilirler. Bu nedenle çocuklara korku içeren sahneler seyrettirilmemeli veya filmi izleme esnasında ortamdaki sessizliği bozup onunla film üzerinde konuşulmalıdır.
• 2-6 yaş arasındaki okul öncesi çocuklar , en çok korku yaşayan çocuklardır. Bunun nedeni korkuların gelişiminin toplumsal gelişim ve kişilik gelişimi kadar bilişsel gelişimle de ilgili olmasıdır.
• 7 yaş : Bu yaşta pek çok korkular vardır. Karanlık , bodrum , tavan arası korkusu , gölgeleri hayalet cadı gibi algılama söz konusudur. Okuduklarından , televizyonda gördüklerinden fazlasıyla etkilenme , endişelenme yaşıdır.
• 8-9 yaş : Bu yaşlarda endişelenme ve korkular daha azdır. Sudan ve karanlıktan daha az korkarlar. ( Bu nedenle evde mutsuz olunca valinizi toplayıp gitmeyi düşünebilirler) Daha gerçekçi korkular , bir şet yapamamak , okulda başarısızlık gibi , kişisel endişeler söz konusudur.
• 10 yaş Pek çok korkular vardır , genelde 1-2 yıl sonrasına göre daha az korkulu bir yaştır. Hayvanlardan özellikle yılanlardan korkarlar. Bu yaşta yükseklik , yangın , kötü adam korkusu da söz konusudur.

Çocuklarda Doğa Üstü Korkular

Doğa üstü korkular ( hayalet , drakula , cin , peri ) 5-10 yaş arasındaki çocukların % 20 ‘sini ilgilendirir. Fiziksel tehlikelere ait korkular 10 yaşından daha yukarıdaki çocuklar içindir. Okullarda çocukların %20 ‘ si sınav korkusu nedeniyle yeterli başarıyı elde edememektedir.

Şiddetli ve sürekli korkular ciddiye alınmalıdır.

Şu konularda profesyonel yordum alınmalıdır : her hangi bir kategoride , objelerin tümünden korkmak , yetersizlik duygusu , ve şiddetli korku. Dikkat çekici bir şekilde televizyon ve sinemada şiddet içeren filmleri seyreden çocuklar ve ergenler diğer çocuklara göre daha çok korkarlar.

Korkunun Nedenleri

• Bedensel bozukluklar ve bazı hastalıklar sonucu gelişebilir. Kaza sonucu oluşan beden kurları ve uzun süre devam eden hastalıklar. Hastalık tedavisinde uygulanan yöntemler.
• Çocukları korkutmalar. Korkunun baş nedenidir. Hayvanlar , eşyalar ve durumlar hakkında korkutucu şekilde bilgi vermek.
• Çocuklara korku verici yaşantılar verme. Çocuklar bir çok şeyden korunmasını bilmezler. Nasıl koruncaklarını hesap edemezler. Deniz, ırmak , hayvan , ateş , yüksek balkon vs.
• Çocukların kötü örnek görmeleri. Özellikle çevresinden taklit yoluyla.
• Korkuyu eğitimde bir araç olarak kullanmak. Çocukları eğiten kimseler birçok hallerde çocukları korkutarak istedikleri gibi hareket etmeye zorlama ( bir bakıma çocuğu tehdit etme). Çocuk uslu durmadığı zaman doktora götürürüm iğne yaptırırım gibi.
• Çocuğun ve gencin geçirmiş olduğu şoklar. Çocuk bazen eşya , durum ve hayvanlarla ilişki kurduğu sırada ömür boyu unutamayacağı şiddette bir olayla yüz yüze gelerek şok olabilmektedir. Deniz kazası geçirmiş ve hayatını zor kurtarmış olan bir çocuğun denize karşı korku geliştirmesi gibi.
• Kişileri kontrol etmek. Bazı zamanlarda korkulu olma dikkatli olmanın ya da güçlü olmanın bir yolu olabilir. Bu olgu çocuğun , korkulara sahip olmasını direkt olarak pekiştirir , korkutulma daha memnun edici hale gelir ve bu duyguları da gittikçe şiddetlenebilir. Problem korkunun hem acı verici hem de ödüllendirici bir hale dönüşmesidir. Korku , çocuğun anne ve babayı etkileme ve kontrol etmenin asıl ve tek yoludur. Okul fobisi gibi.
• Eleştirilme ve azarlanma. Aşırı eleştiri çocukta korkuların oluşmasına neden olur. Kirli olduğu için azarlanma çocukta ; kirlilik korkusunun oluşması gibi.
• Titizlik ve aşırı istek. Aşırı titiz bir ortam genelde çocukta korku oluşturabilir ya da bu ; özellikle otorite korkusu olabilir. Bu çocuklar otoriteyi temsil eden polis ve öğretmen tarafından aşırı korkutulabilir. Mükemmeliyetçi anne ve babalar sıklıkla korkak çocuklara sahiptir.
• Şiddetli ve uzun süreli aile çatışmaları.

Çocuk korktuğunda neler yapmalıyız ?

• Korkusuna saygı gösterin , onu dinleyin ve anlayışla karşılayın.
• Çoğu korkunun geçici olduğunu hatırlayın.
• Tekrar ona yardımcı olmaya çalışmadan önce korktuğu durumdan uygun bir süre geri çekilmesine fırsat verin.
• Korktuğu duruma tekrar alışabilmesi için ufak adımlarla yaklaşmasını sağlayın. (yüksekten korkuyorsa az yüksek yerlere çıkarmakla ).
• Bazen çocuklar daha önce korktukları şeylerin üzerine giderler. ( Daha önce yangından korkuyorsa , birden ateşle oynama isteği duyabilir. Bu gibi durumlarda sizin denetiminizde soba yakmasına , kibrit ve mumlar yakmasına izin verilebilir )
• Çocuğunuzun korktuğu şeyleri bulmaya çalışınız. ( Karanlıktan mı? Garip seslerden mi ? ). Bu gibi durum ve nesnelerden uzak tutun.
• Çocuğunuzun korkusunun belirli yaş dönemlerinde çocuklarda görülen korkulardan olup olmadığını öğrenin. Yaş düzeyinde bir korku ise üstünde durmayabilirsiniz. Aşırı ise zamanla geçmiyorsa bir uzmanla görüşmenizde yarar vardır.
• Korkularından başkalarının yanında söz edip onu küçük düşürmeyin ve utandırmayınız.
• Korkuları karşısında sabırsızlanıp ona bebekmiş gibi davranmayın.
• Çocuğunuzun hazır olduğunu hissetmiyorsanız korktuğu nesne veya durumla yüzleştirmek için asla acele etmeyin.

Çocuklarda Korku Problemi yazısı ilk önce Piskolog İzmir üzerinde ortaya çıktı.

Bazı çocuklar ağır ısınıp değişikliklere alışmak için zamana ve fazladan ikna edilmeye ihtiyaç duyuyor olabilirler. Tereddütleri dışarı çıktıklarında arkada kimi bıraktıklarıyla değil , daha çok neye yaklaştıklarıyla ilgilidir. Diğer taraftan , ayrılık endişesi bozukluğu olan çocuklar , ana babalarıyla birlikteyken ya da onları bir an için gözden kaybetmiş olsalar bile , sadece ayrılığı hayal etmekle allak bullak olabilirler.

Çocuğunuz banyoya kadar izleyerek , daima nerede olduğunu gözleyerek , her dakika ‘‘ neredesin ’’ diye seslenerek ya da üstü kapalı olarak gereksiz sorularla anne babasının kendisine uzaklığını kestirmek için sinyal almaya çalışarak kendinin ve sizin hareket kabiliyetini kısıtlamaya başlar.

Ayrılık Endişesi Bozukluğu

Ayrılık endişesi bozukluğu olan çocuk için ayrılığın algılanması ve yaşanması da , beklentisi kadar travmatiktir. Ayrılık endişesi olan çocuk , uyku zamanında söylenen bir ‘İyi geceler ’ cümlesinin sonsuza kadar hoşça kal demek olduğunu , sabah okula bırakılışının bir daha alınmayacağı anlamına geldiğini hissedebilir.

Abartılı risk aldığına inanan ve başa çıkma yeteneklerini azımsayan ( ebeveynle birlikte olmadıkça kendini güvende hissetmeme duygusu ) Ayrılık kaygısı taşıyan çocuklar ayrılık stresine alışamazlar. Çocuğun yaşamının güvenliği ve önceden tahmin edilebilirliği ile ilgili güvenini kaybetmesi , bazen yaşadığı gerçek travmatik deneyimlerden kaynaklanabilir.

Ayrılık Stresi

Annenin hastaneye yatışı , kendisinin hastaneye yatışı ya da büyük anne veya dededen birinin ölümü , ailede hastalık veya araba kazası gibi bir dizi stres etkeni ile karşılaşmış olmak gibi. Kimi çocuklar da herhangi bir akut stres etkeni olmaksızın , ayrılıkla ilgili endişe yaşamaya hazır bir sistemle doğmuş olabilirler.

Ayrılık Endişesinin Güçlüğü

Ayrılık endişesi taşıyan çocuklar , ayrı kalmak ya da onları kaybetmekle ilgili korkunç duygu ve düşüncelerini bastırma çabasıyla , ana babalarına daha da sıkı sarılırlar. Bu , kötüye kullanma değil , umutsuzluktur. Sorun şu ki , bir insan kendini tehdit altında veya umutsuz hissederken , asla güvende hissedemez. İki duygu birbirine taban tabana zıttır.

Bir tarafta ana babalar vardır ; rahatlatmak isterler , ama ne kadar sıkı sarılırlarsa sarılsınlar işe yarar görünmez. Bağımsızlığı kolaylaştırmak isterler , ama bu çocuk tarafından terk edilme olarak algılanır ve onun daha da çok yapışmasına neden olur. Sevgiden ve terk edilme tehdidinden doğan bu acıyı tarif edecek kelimeleri bulmak çok zordur

Panikten Kurtarmak

Çocuğunuzu ayrılık endişesi ve panikten kurtarmak için , önce hatalı ayrılık süreci algısının onun hatası olmadığını anlamanız gerekir. Anladığınızda , güvende olduğu fikrini pekiştirebilirsiniz. Beyin , anne ya da babayı tekrar göremeyecek olmanın ne kadar korkunç olduğu fikrine odaklanmasını sağlayarak ve duygularını haince kötüye kullanarak çocuğunuza bir oyun oynamakta ve bunları yaparken böyle bir şeyin gerçekleşme olasılığının ne kadar az olduğuna dair bilgiyi saklamaktadır. Ayrılık öyküsünün böyle bir versiyonu kime sunulursa sunulsun , o kişi ister istemez anne babasına yapışır. Çözüm daha fazla güvence vermek değil , konuyu yeniden düzenlemektir ; Ayrılıkların sonsuza kadar süreceği fikri her zaman doğru değildir.

Çocuğunuzda Ayrılık Endişesi Bozukluğu Var mı ?

Eğer sayılan belirtilerden çoğu en az dört haftadan beri görülüyorsa , çocuğun ve ailenin yaşamını etkiliyorsa ( uykuya , okula , işe gitmek gibi ) Ayrılık Endişesi Bozukluğu tanısı konulabilir.

• Gerçek ya da hayali ayrılıklarla ilgili aşırı stres
• Ağlama , yapışma , öfke nöbetleri , ayrılma anında kusma
• Ana babanın başına kötü şeyler gelmesi ile ilgili gece kabusları
• Evden ya da ana babadan ayrılmada isteksizlik veya reddetme
• Sevdiklerini sık sık kontrol etme ve güvenlikleriyle ilgili güvence arayışı
• Ana babadan ayrı bir oda veya dairede olamama ya da rahatsızlık duyma
• Nerede olduğunu kontrol etmek için ana babayı ( evden ) sık sık telafonla arama
• Sık sık evi arama veya kendisi dışarıdayken ana babanın evde olmasında ısrar etme
• Kendi yatağında uyuma güçlüğü ya da yetersizliği
• Okula devam etme güçlüğü , evi sık arama , revire yapılan sık ziyaretler
• Okul gezilerine , arkadaş toplantılarına gidememe
• Güvenlik nedeniyle anne ve babasının ayrı arabalarda yolculuk etmesini arzu etme
• Kendisini gözetleyen gözler olduğu gibi alışılmadık deneyimlerden söz etme , bir odada yalnız kalmaktan rahatsız olma

Çocuklarda Ayrılık Kaygısı yazısı ilk önce Piskolog İzmir üzerinde ortaya çıktı.