Çocuklarda Obsesif Kompulsif (Saplantı-Zorlantı) Bozukluğu  

Bütün çocuklar zaman zaman kaygı ve endişe yaşayabilirler.Ancak obsesif kompulsif bozukluk (OKB)yaşayan çocuklar, ne yaparlarsa yapsınlar kaygılarına ve takıntılarına engel olamazlar.Bu durum onların düşünce biçimlerini ve davranış ritüellerini oldukça etkiler.

Obsesif kompulsif bozukluk (OKB) , bir diğer adı ile saplantı-zorlantı bozukluğu veya halk deyişi ile takıntı bozukluğu , bir kaygı bozukluğu çeşididir.OKB yaşayan çocukların düşünceleri, kendilerine veya yakınlarına kötü,tehlikeli bir şey olacağı,zarar görecekleri,sevilmeyecekleri,dışlanacakları,başlarına istemedikleri bir durum geleceği endişesi ile doludur.Bazı tür OKB lerde,çocuklar için simetri,sıra,düzen gibi takıntılar mevcuttur.Bazen bir şey kaybedebilecekleri korkusu,onları ilgilendikleri birtakım materyalleri biriktirme davranışına iter.Bazı durumlarda OKB yaşayan çocuklar,bir düşünceyi tekrar tekrar düşünmekten kendilerini alıkoyamazlar.Bu düşüncelerin ardından kendilerini rahatlatan birtakım ritüel davranışlar geliştirebilirler.

Çocukların en sık yaşadığı obsesif düşünce türleri;

·         Kire ve hijyen koşullarına karşı endişeli düşünceler

·         Mikroplardan korkma ve hijyen koşullarını rahatsız edici boyutlarda düşünme

·         Kedisine ve sevdiklerini kötü bir şey olacağı düşüncesi

·         Sevdiklerini incitebilecekleri korkusu

·         Uğurlu ve uğursuz sayılara inanma ve çok sık düşünme

·         Simetri ve düzenle ilgili düşünceler

·         Sesler konusunda algının fazla odaklanması ,diğerlerinin dikkatini vermediği seslere karşı hasassiyet

·         Zihinlerinde felaket görüntülerinin devamlı tekrarlaması

·         Yaptıkları ve düşündükleri her şeyi anlatma ve onay alma isteği

Çocukların en sık yaşadığı kompulsiyonlar;

·         Ellerini çok sık yıkama

·         Sık yıkanma ve diş fırçalama davranışı

·         Kontrol etme davranışları(kapının kilitli olup olmadığını kontrol etme vb)

·         Biriktirme davranışı(işe yaramayan eşyaları veya ilgilendikleri materyali takıntılı şekilde biriktirme)

·         Sayma davranışı (yolda yürürken elektirik direklerini sayma,kaldırım taşlarını sayma,bellibir sayıya kadar saymadan bir işe başlayamama vb.)

·         Bazı kelimeleri tekrarlamadan bir cümleye başlayamama

·         Bir işe başlamadan önce belli davranış ritüelleri geliştirme ( ödeve başlamadan önce kitabın kapağını 5 defa açıp kapatma, eve girmeden önce 3 defa kapıdan girip çıkma v.b)

OKB günümüzde çocukların %2 sini etkileyen bir kaygı bozukluğu çeşididir. Ailelerin %70 e yakını çocuklarında ortaya çıkan OKB belirtilerini 4-6 ay sonra fark etmekte ve yardım almaktadırlar.

Çocuklar, saplantılı düşünce ve zorlantılı davranışlarını dile getirmekte güçlük çekmektedirler. Ancak aileler çocukların sıkıntılı ve endişeli durumunu fark etmektedirler.

Ailelerin çocukların verdiği işaretleri ve endişeleri iyi değerlendirmesi önemlidir.

Çocuklarda OKB olabileceğine dair birtakım işaretler;

·         Çocuğun tuvalette ve banyoda gereğinden fazla ve sık zaman geçirmesi

·         Ellerde görülebilecek kızarıklık, tahriş ve yaralar ( sık yıkamaktan dolayı oluşabilir)

·         Çocuğun kendi akranları ile bir araya gelmekten kaçınması

·         Çocuğun bazı şeylere dokunma konusundaki hasassiyeti ve bu durumun sıklığı (Çok fazla dokunma-hiç dokunmak istememe)

·         Çocuğun törensel birtakım davranışlar geliştirmesi

·         Çocuğun düzen ve simetri konusundaki ısrarı ve rahatsızlığı

·         Çocuğun ödevini yapma sırasında çok fazla silme yazma-düzeltme davranışı sergilemesi

·         Çocuğun yanlış yapmaktan,yanlış davranışta bulunmaktan çok korkması

·         Çocuğun anne-babasına bir şey olacağı kaygısı ile onları yalnız bırakmaması

·         Çocuğun gün içinde çok fazla hayal kurması (obsesif düşüncelerle uğraşıyor olabilir)

·         Çocuğun anne-babasına çok fazla soru sorması ve cevabı tekrar tekrar istemesi veya yaptıklarını her detayı ile anlatıp onay istemesi

·         Çocuğun bir işe başlarken çok fazla zaman harcaması-gecikmesi-başlayamaması

·         Çocuğun odaklanma ve konsantre olma bozuklukları

·         Çocuğun resim yaparken çok fazla detay ve  tekrarlayan figürler çizmesi

·         Çocuğun çok fazla kontrolcü,detaycı,hassas,kaygılı olması

·         Çocuğun odasında veya evde biriktirdiği materyaller

·         Çocuğun oyun oynarken oyuncakları devamlı belli bir düzende tutması ve oyuncağın  yerinin değiştirilmesinden rahatsızlık duyması

·         Çocuğun diğerlerinin farkında olmadığı seslerden çok fazla rahatsız olması (nefes alma sesi,yemek yerken çıkarılan sesler,burun çekme vb.)

·         Çocuklarda somatik yakınmalar (sık karın ağrıları,bulantılar,baş ağrıları vb.

Çocuklarda OKB Tedavisi:

Çocuk OKB’sinde  en başarılı tedavi ,ilaçla birlikte davranışçı ve  bilişsel  terapi tekniklerinin uygulanmasına dayalı tedavidir. Çocuklarda OKB,genellikle tedaviye iyi yanıt veren bir hastalıktır.

OKB yaşayan çocuklarda depresyon, kendine güven problemi,sosyal fobi,tik bozuklukları,dikkat ve konsantrasyon problemleri de görülebilmektedir. Tedavi edilmeyen çocuklarda ,düşünce işlevselliği artarak bozulur ve yaşam kalitesi hem çocuk hem de aile için gittikçe düşer.Çocuk için depresyon kaçınılmaz olabilir.

Ailelerin OKB deki Rolü :

Aileler, çocuklarında OKB belirtilerini fark ettikleri zaman,uzman desteği almakta gecikmemeli ve uzman psikoloğun yönlendirmesi ile hareket etmelidirler.

·         Çocuğa OKB konusunda yaşına göre bilgi vererek

·         OKB nin birçok çocuğun yaşayabileceği bir sıkıntı olduğunu ve zaman içinde durumun düzeleceği konusunda güven vererek

·         Çocuğun ritüel ve kompulsiyonlarını ceza , azarlama ve zorlama  yolu ile azaltmaya çalışmayarak

·         Çocuğu kaygılandıran OKB düşünceleri için “bu düşünceler çok saçma ,düşünmemeye çalış,aklından at” gibi çocuğa yardımcı olmayan cümleler kurmayarak,

·         Evde çocuk için kaygı verici bir ortam yaratmayarak

·         Anlayışlı ve yargılamadan dinlemeye hazır bir anne-baba olarak

·         Çocuğun OKB ile savaşındaki en ufak ilerlemesini destekleyip motive ederek

·         Çocuk ile geçirebilecekleri  etkin ve kaliteli zaman dilimleri yaratarak

Çocuğun tedavisine destek olabilirler..